Δύο κείμενα για την προσφορά των Μανιατών κατά το 1821

Μανιάτες η προσφορά τους στο 1821Αν αποφάσιζε κανείς να σκιαγραφήσει την ιστορία της Μάνης στο διάστημα 12 λεπτών θα βρισκόταν στη θέση που βρέθηκε ο Νταβίντσι όταν υποχρεώθη να εξεικονίσει τον Μυστικό Δείπνο στον περιορισμένο χώρο ενός τοίχου. Κατά τον θαυμαστή του Γκαίτε η μεγαλοφυιΐα έκανε την αδυναμία μεγαλούργημα, απεικόνισε την εκφραστική δύναμη του μεσογειακού ανθρώπου. Εμείς κοινοί θνητοί θα αρκεσθούμε στην αποκάλυψη της επιβουλής που συνεχίζει να φθείρει τη μνήμη των Μανιατών του 1821.

Καιρό τώρα κυκλοφορεί οχτάτομο έργο επιγραφόμενο: «Το Χρονικό των Μεγάλων Επαναστάσεων». Το πρώτο μέρος του όγδοου τόμου αναφέρεται στην Ελληνική Επανάσταση του 1821. Στην εργασία αυτή αναφέρονται «οι ΄Ελληνες οι αγωνισθέντες κατά την επανάσταση του 1821″.

H λέξη » Mανιάτες» όμως δεν αναφέρεται ούτε μια φορά. Η λέξη «Mάνη» αναφέρεται δύο φορές. Στην πρώτη περίπτωση ο συντάχτης του έργου πληροφορεί τους αναγνώστες του ότι ο Θ. Κολοκοτρώνης έφτασε στη Μάνη. Στη δεύτερη η λέξη Μάνη υπάρχει σε φράση η οποία προκαλεί κάποια αμφιβολία στον αναγνώστη για τη συμμετοχή των Μανιατών στον αγώνα της Εθνεγερσίας.

Το φαινόμενο αυτό δεν είναι κεραυνός εν αιθρία. Οι πιο γνωστοί Πελοποννήσιοι ιστοριογράφοι μεθοδικά επεχείρησαν και σε μεγάλο βαθμό επέτυχαν να παραποιήσουν την ιστορία και να αδικήσουν τους Μανιάτες. Πρόκειται για τους ιστορικούς από τους οποίους αντλούν συνήθως πληροφορίες όσοι συνθέτουν εργασίες για τον αγώνα της Εθνεγερσίας. Τα πιο γνωστά έργα είναι του Οικονόμου γραμματέως του Θ. Κολοκοτρώνη, του Φωτάκου υπασπιστού του Κολοκοτρώνη, του Φραντζή και του Σπηλιάδη, στενών φίλων του στρατηγού. Σ΄ αυτούς προσετέθη και ο Φιλίμων, αν και ο στρατηγός κάποτε τον χτύπησε. Ευρυτάτη διάδοση έχουν τα Απομνημονεύματα του Κολοκοτρώνη αλλά και τα Υπομνήματα του γιου του Γιάννη του λεγομένου Γενναίου.

΄Εγραψαν βέβαια και ο Παλαιών Πατρών Γερμανός του οποίου το έργο ολίγοι γνωρίζουν και ο Ρήγας Παλαμίδης. Ο Τσαλαφατίνος τον οποίον άκουσαν ελάχιστοι. Κανείς δεν διανοείται να αμφισβητήσει τον ηρωϊσμό του Θ. Κολοκοτρώνη ούτε τις υπηρεσίες του προς το ΄Εθνος, η συμπεριφορά όμως των φίλων του προς το Λαό της Μάνης υπήρξε αδικαιολόγητα εχθρική και οδήγησε στην απροσχημάτιστη διαστροφή της Ιστορίας.

Δεν θα επαναλάβουμε τους ανεπίτρεπτους χαρακτηρισμούς και τις βρισιές που εξαπέλυσαν κατά των Μανιατών οι παραποιητές αυτοί της ιστορίας, θα υπενθυμίσουμε επιγραμματικά κάποιες υπηρεσίες των Μανιατών προς το ΄Εθνος οι οποίες θα επιτρέψουν στον αναγνώστη να εκτιμήσει σωστά την ηθική ποιότητα των κατηγόρων του Λαού της Μάνης.

Ο αγώνας του ΄21 πέρασε τρείς φάσεις κατά τις οποίες δεν εκρίθη η έκβαση ενός πολέμου αλλά η ύπαρξη του Ελληνισμού. Οι γνωστές αυτές φάσεις είναι α) η μάχη στο Βαλτέτσι, β) η πάλη κατά των μυριάδων του στρατού του Δράμαλη και γ) ο αγώνας κατά του τρομερού Ιμπραήμ.

Στο Βαλτέτσι οι ΄Ελληνες οχυρώθηκαν σε πέντε ταμπούρια στα οποία εδέχθησαν την λυσσαλέα επίθεση του πολεμάχου Κεχαγιάμπεη. Στο πρώτο ταμπούρι μπήκε ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης ο οποίος ήταν και αρχηγός των Ελλήνων στη μάχη αυτή. Στο δεύτερο και στο τρίτο ο Ηλίας και ο Γιάννης τα παιδιά του Πετρόμπεη. Στο τέταρτο και στο πέμπτο ο Τσαλαφατινός και ο Κατσανός. Μαζί τους οι Μανιάτες και οι άλλοι Πελοποννήσιοι που απεφάσισαν να θυσιασθούν μαζί με τους Μανιάτες. Να νικήσουν ή να πεθάνουν. Η μάχη κράτησε περί τις 17 ώρες. Ο Κεχαγιάμπεης αντελήφθη ότι τα εύστοχα πυρά των οχυρωμένων θα αφανίσουν το στρατό του και διέταξε υποχώρηση των Τούρκων. Κλείστηκαν στην Τρίπολη την οποίαν παερέδωσαν στους ΄Ελληνες έπειτα από τρίμηνη πολιορκία. Η άλωση της Τριπόλεως πρώτη σημαντική επιτυχία, εσήμαινε εδραίωση του αγώνα και εχαιρετίσθη ως πρώτη ανταύγεια της Ελευθερίας. Τη συμβολή των Μανιατών στη νίκη ετόνισαν όλοι οι σεβόμενοι τον εαυτό τους και την Ιστορία. Ο Κολοκοτρώνης κατά την έναρξη της μάχης εχτυπήθη από το ιππικό του Κεχαγιάμπεη και οι άντρες του σώματός του διελύθησαν. Ο ίδιος στα Απομνημονεύματά του λέει: «Eμείς οι 800 δυναμώσαμε τον τόπο για να μην μας πάρουν τα οπίσθια οι Τούρκοι» Δηλαδή υποχωρήσαμε.

Δεύτερη σκληρή δοκιμασία ήταν η κάθοδος του Δράμαλη στην Πελοπόννησο επικεφαλής 35.000 στρατού νικηφόρου που είχε δαμάσει τον αδάμαστον Αλή των Ιωαννίνων. Ο στρατός αυτός έφτασε από τα Γιάννενα και τη Λάρισα μέχρι το ΄Αργος ανενόχλητος. Λίγες φράσεις του Πρωτοσύγκελλου Φραντζή, που έζησε από κοντά τα γεγονότα, θα μας επιτρέψουν να αντιληφθούμε πως κατεστράφη ο στρατός του Δράμαλη. Παραθέτουμε τις φράσεις αυτές.

«Εις δε τας δύο συγκροτηθείσας αυτάς μάχας της 26 και 27 Ιουλίου μεταξύ των εχθρών και των Ελλήνων εις το Δερβενάκι (είναι παράδοξον) κανείς ΄Ελλην δεν εφονεύθη, εκτός μόνον τριών ή τεσσάρων πληγωθέντων ελαφρά και ιαθέντων ακολούθωςΧ ωφελήθησαν όμως οι ΄Ελληνες και εις την δευτέραν αυτήν την (των 27 Ιουλίου) από λάφυρα πάμπολλα, οίον χρήματα, ζώα, καμήλους,σκηνάς, όπλα κ.τ.λ. ότε εφάνησαν του Υψίστου θαυμάσια (κατά την Ιεράν ΓραφήνΧ «ο είς διώξεται εκατόν, και οι εκατόν, χιλιάδας και μυριάδας»».

«΄Οσοι παρευρέθηκαν εις τας μάχας αυτάς, (κατ΄ εξοχή δε εις εκείνην της 26 Ιουλίου), μόνοι εκείνοι είδον και εγνώρισαν την φθοράν, τον όλεθρον και την παντελή των Οθωμανών απελπισίανΧ εάν ήθελε ευρεθεί τις να συγγράφη κατ΄εκείνας τας στιγμάς όλα τα εις τας ρηθείσας μάχας διατρέξαντα περιστατικά, πάλιν δεν ήθελε δυνηθή να τα εκθέση λεπτομερώς και εμπεριστατωμένως, όχι δι΄ άλλο τι, ειμή δια την ταχύτητα του αφανισμού και την ακαριαίαν καταστροφήν των εχθρών, (τα οποία αυτά τα δοξάζουν οι ΄Ελληνες ως δωρήματα μάλλον της θείας πρόνοιας), οίτινες έτρεχον τυφλοίς όμμασι και κατεσφάζοντο από τους ΄Ελληνας χωρίς να δινηθώσι να ρίψωσι κατά των Ελλήνων ουδέ εν όπλον, πολύ μάλλον εις την μάχην της 26 Ιουλίου δια το στενόν της φύσεως εκείνης του Δερβενακίου μη δυνάμενοι να κινήσωσιν άλλως πως τον εαυτόν των».

Ο Πρωτοσύγκελλος την καταστροφή του Δράμαλη λέει ότι την δοξάζουν οι ΄Ελληνες ως δώρημα θείας εύνοιας, παρέλειψε όμως η αγιωσύνη του να πει ποια ήταν τα όργανα δια των οποίων εξεδηλώθη η θεία εύνοια. Τα αναφέρουν ευτυχώς άλλοι στους οποίους έκανε εντύπωση η καταστροφή αυτή και φρόντισαν να μάθουν την αλήθεια.

Ο γνωστός για την εντιμότητά του Τρικούπης γράφει:

«Κατήντησε δε εις τόσην αδυναμίαν, ώστε ούτε καν τον άργυρον να προφυλάξη εδυνήθη, τον εκ των εκκλησιών και μοναστηρίων συναχθέντα και κατατεθέντα εν τινι πλοίω, όθεν τον ήρπασαν ναύται έξωθεν ορμήσαντες επί λόγω οφειλομένων μισθών. Μόνος ο Θανάσης Καρίγιαννης, Μανιάτης, ευρεθείς εν ΄Αργει ταις ημέραις εκείναις της φυγής, της αρπαγής, της καταπιέσεως και του τρόμου, και ευρών δέκα ομόφρονάς του ανέβη αυθόρμητος και άφοβος εις το φρούριον του ΄Αργους και ύψωσε σημαίαν».

Ο Πρόκες ΄Ωστεν στην ιστορία του (Α΄ 175) γράφει ότι η κατάληψη του φρουρίου του ΄Αργους

«ανήκει εις τας γενναιοτέρας και αποτελεσματικωτέρας εκδουλεύσεις του αγώνος εκείνου».

Σκόπιμο είναι να ακούσουμε και τον ΄Αγγλο Φίνλεϋ, του οποίου οι παρατηρήσεις και οι κρίσεις βοηθούν την αναζήτηση της αλήθειας:

» ΄Οταν ο Δράμαλης εγκατέστησε το στρατηγείο του στο ΄Αργος, είχε περίπου δέκα χιλιάδες άνδρες κάτω από την άμεση διοίκησή του, και οι μισοί σχεδόν από αυτούς είτανε ιππείς. Ενώ οι υπουργοί, οι γερουσιαστές και οι καπετανέοι της Ελλάδας τα σκάγανε στα πλοία που είτανε αγκυροβολημένα στη Λέρνα και οι οπαδοί λεηλατούσαν την πόλη, ένα σώμα εθελοντών έπιασε το ερειπωμένο κάστρο της Λάρισας, όπου βρισκότανε η αρχαία Ακρόπολη του ΄Αργους. Η πατριωτική στάση αυτών των ανδρών μέσα στο γενικό πανικό, είναι τόσο αξιέπαινη, ώστε θα έπρεπε το όνομα του καθενός να παραδοθεί στην ευγνωμοσύνη της Ελλάδας.

maxi-karutainas-1΄Ενας Μανιάτης αξιωματικός ο Αθανάσιος Καρίγιαννης, υπερηφανευόταν ότι είταν ο πρώτος που μπήκε στη θέση και ο τελευταίος που την εγκατέλειψε».

Στα Δερβενάκια οι εμπειροπόλεμοι Τούρκοι είχαν χιλιάδες νεκρούς και οι υστερούντες έναντι των Τούρκων αντίπαλοι ΄Ελληνες είχαν τρεις ελαφρώς τραυματίες που χτύπησαν προφανώς αγωνιζόμενοι για περισυλλογή λαφύρων.

Πως συνέβη αυτή η πρωτοφανής περίπτωση. Ο ισχυρός να κατατροπώνεται και ο ασθενέστερος να θριαμβεύει. Ο Συνταγματάρχης Ζαμάνος που έκανε μεθοδική μελέτη του προβλήματος έδωσε ορθή και οριστική απάντηση.

» Ηρωϊσμοί εις τα Δερβενάκια δεν υπήρξε περίπτωση να πραχθούν. Διότι εξαιρουμένης της Μάχης Αγιοναρίου ούτε οι Έλληνες ούτε οι Τούρκοι επολέμησαν εις τα πολυθρύλητα εκείνα στενά. Οι πρώτοι έσφαζαν τους δεύτερους».

Η καταστροφή του Δράμαλη δεν έγινε στα Δερβενάκια αλλά στο Άργος. Η κατάληψη του Κάστρου από τον Καρίγιαννη και η βοήθεια την οποίαν σε λίγο εδέχθη από τον Δημήτριο Υψηλάντη και άλλους υποχρέωσε το στρατό του Δράμαλη να ζήσει δυο περίπου εβδομάδες στον κάμπο του ΄Αργους παρηγορώντας την πείνα του αλλά και τη δίψα του διότι τα πηγάδια είχαν στερέψει, με αγουρίδες πεπονιών και σταφυλιών. Οι άνθρωποι αυτοί όταν μπήκαν στα στενά κρατούσαν τις κοιλιές τους, ήταν ανίκανοι να χρήση όπλων και εσφάγησαν.

Όταν εχτυπήθησαν οι Μανιάτες με τους Τούρκους, που τους επετέθηκαν για τις φωτιές που βάνανε, είχαν νεκρούς εκ των οποίων ονομαστικά αναφέρονται ο Χριστοδουλάκης Καπετανάκης και ο Παν. Μαυρομιχάλης και αυτοί βέβαια δεν ήσαν οι μόνοι Μανιάτες που κάψανε τα πάντα και οδήγησαν το στρατό του Δράμαλη στην καταστροφή.

Για την καταστροφή του Δράμαλη ηρωποιήθηκαν πολλοί. Κάποια ιδέα της δράσεως των κυβερνώντων δίνουν οι πληροφορίες που έχουμε για τον Υπουργό του Πολέμου Κωλέττη. Οι σχετικές πληροφορίες λένε ότι μόλις έλαβε γνώση της εισβολής του Δράμαλη στο ΄Αργος έσπευσε να εξασφαλίσει το χαρέμι του το οποίο αποτελούσαν τρεις Τουρκάλες και η χήρα του ταγματάρχου Μπαλάσκα.

Τελειώνουμε με λίγες λέξεις για τον κίνδυνο που διέτρεξε η χώρα από τον τρομερόν Ιμπραήμ.

Στις τρεις συγκρούσεις του Ιμπραήμ με τους ΄Ελληνες των οποίων ηγείτο ο Κολοκοτρώνης οι ΄Ελληνες υπεχώρησαν.

Ο Οικονόμου στο βιβλίο του παραθέτει αυτολεξεί φράσεις του Κολοκοτρώνη ο οποίος τονίζει ότι ο Ιμπραήμ είναι αδύνατον να νικηθεί από τους ΄Ελληνες.

Στο Δηρό, τον Αλμυρό και τον Πολυάραβο ο Ιμπραήμ δεν ενικήθη απλώς από τους Μανιάτες αλλά κατετροπώθη.

Ο σύγχρονός μας Ιστορικός Βουρνάς αναφερόμενος στις συγκρούσεις αυτές γράφει στην ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως ότι ο Ιμπραήμ στο Δηρό υπεχώρησε όταν εχτυπήθη από τους Παρτιζάνους του Κολοκοτρώνη. Το γεγονός ότι ο Κολοκοτρώνης δεν πήρε μέρος στη μάχη αυτή στερείται σημασίας για τον συνεχίζοντα το έργο των Πελοποννησίων ιστορικών που αναφέραμε.

Το βιβλίο που αναφέραμε δείχνει καθαρά ότι η προσπάθεια των παλαιοτέρων Πελοποννησίων ιστορικών αλλά και ιστορικών της εποχής μας, καθώς ο Βουρνάς, δεν πήγε χαμένη. Οι Μανιάτες παύουν σιγά σιγά να αναφέρονται μεταξύ των Ελλήνων των αγωνισθέντων κατά την Επανάσταση του 1821.

Παραθέτομε τρεις χαρακτηριστικές παραγράφους που δείχνουν τις προθέσεις του ιστορικού που τις έγραψε.

Οι προοπτικές για την ευοίωνη έκβαση του εγχειρήματος που ανέλαβαν οι ΄Ελληνες, ήταν ο ερχομός του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη στις 6 Ιανουαρίου 1821 στη Σκαρδαμούλα της Μάνης.

Στη Μάνη και την Καλαμάτα ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης λόγω του κύρους που διέθετε κατάφερε αρχικά να επηρεάσει αρνητικά τους ΄Ελληνες να ξεσηκωθούν, εκφράζοντας τους ενδοιασμούς του για τις διαθέσεις των Ρώσων.

Η πρώτη κερδισμένη μάχη εκ μέρους των Ελλήνων ήταν στη γέφυρα του Αλφειού, κοντά στην Καρύταινα με τον Κολοκοτρώνη και τους αδελφούς Πλαπούτα στις 29 Μαρτίου.

Στην πρώτη αφορμή για να αναφέρει τη Μάνη ήταν η παρουσία του Κολοκοτρώνη.

Στη δεύτερη η αρνητική επίδραση του Πετρόμπεη οδηγεί στην υπόνοια ότι ο Λαός της Μάνης επηρεασμένος από τους λόγους του Πετρόμπεη ίσως δεν έδειξε διάθεση για συμμετοχή στην Επανάσταση.

Στην Τρίτη οι προθέσεις του συγγραφέα αποκαλύπτονται. Η πρώτη κερδισμένη μάχη κοντά στην Καρύταινα είναι η μάχη κατά την οποία πολέμησαν 300 Μανιάτες κατά 1.700 Τούρκων. Ο Κολοκοτρώνης τόσο ενθουσιάστηκε από τους Μανιάτες ώστε είπε ότι οι Σπαρτιάτες (δηλαδή Μανιάτες) κάνανε έναν πόλεμο που θύμισε τον Λεωνίδα. Ο συντάχτης της παραγράφου που παραθέσαμε λέει ότι στη μάχη αυτή νίκησαν οι αδελφοί Πλαπούτα οι οποίοι δεν πήραμε μέρος στη μάχη γιατί δεν ήταν εκεί.

Στις κακόβουλες αυτές προσπάθειες οι ευθύνες και υποχρεώσεις μας προς τη μνήμη των προγόνων μας απαιτούν την επιβεβλημένη αντίδραση.

1826 – 1926

ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΚΑΙ ΠΙΚΡΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΑΝΙΑΤΙΚΟ ΛΑΟ

Από τον Καθηγητή Μιχάλη-Θαλή Πουλαντζά

1826 – 2006

ΒΕΡΓΑ – ΔΗΡΟΣ – ΠΟΛΥΑΡΑΒΟΣ

Δεν υπάρχει «βασιλική οδός» για την επιστήμη και ελπίδα να φτάσουν στις φωτεινές κορυφές της έχουν μόνον όσοι δεν φοβούνται να κουραστούν σκαρφαλώνοντας στα απόκρημνα μονοπάτια της. Αυτά γράφει ο Καρλ Μαρξ για την επιστήμη.

Αυτά θα προσπαθήσω να υπηρετήσω, σήμερα, μαζί σας μιλώντας για την «επιστήμη» της ιστορίας, για την ιστορική πραγματικότητα και για την αποκατάσταση που πρέπει να γίνει στην ιστορική αλήθεια. Η αντικειμενική κριτική της όποιας ιστορίας προϋποθέτει την όσο γίνεται πληρέστερη γνώση της ιστορικής αλήθειας και της πραγματικής δράσης των ιστορικών προσώπων.

Ας θυμηθούμε τον Πολύβιο που μας λέει ότι «…εξ ιστορίας αφαιρεθείσης της αληθείας το καταλειπόμενον ανωφελές γίνεται διήγημα» (Α’ 15). Έτσι λοιπόν η ιστορία δεν είναι και δεν πρέπει να είναι μόνον έκθεσις γεγονότων και ημερομηνιών αλλά κυρίως έρευνα και του πολιτισμού μιας χώρας και της ευθύνης στην εθνική παρακαταθήκη που αφήνεται στους επερχόμενους. Αυτήν την ιστορία πρέπει να την διακρίνει ευθύνη στην αποτίμηση του παρελθόντος, αντικειμενικότης στον χαρακτηρισμό γεγονότων και προσώπων στην ιστορική αναδρομή και εξαγωγή χρηστών και ωφέλιμων συμπερασμάτων γύρω από την πολιτικοεθνική σκέψη και την ιστορική δράση προσώπων που διαμόρφωσαν το ιστορικό χθες εν τόπω και χρόνω για την επιβίωση του έθνους και το λαμπρόν μέλλον του.

Τέτοια ιστορία δεν γράφτηκε ποτέ για την Μάνη και τους Μανιάτες.

Σε κανένα σχολικό βιβλίο δεν αναφέρεται ρητά και κατηγορηματικά η συνεισφορά της Μάνης. Συνεισφορά χωρίς αποδέκτη δεν υπάρχει. Με δεδομένη τη συνεισφορά της Μάνης στους αγώνες του γένους που μπορούμε να την προσδιορίσουμε τοπικά και χρονικά και επειδή γνωρίζουμε γραφή και ανάγνωση μπορούμε να πούμε ότι «πρόσφεραν συνεισφορά», τότε οι ιστορικοί θα έπρεπε να μας κατονομάσουν και τον αποδέκτη της συνεισφοράς της Μάνης στους αγώνες του Γένους. Δεν το έκαναν χθες και δεν το κάνουν και σήμερα. Άρα ο διακεκριμένος ιστορικός πολιτισμός που αποδέχονται οι άλλοι για μας τους Μανιάτες δεν έχει τον ίδιο συντελεστή πραγματικότητος.

Έτσι λοιπόν για μας, για τη Μάνη δεν μπορούμε να κρύψουμε από τους εαυτούς μας ότι η γνώση του ιστορικού μας -του πρόσφατου- πολιτισμού είναι πολύ φτωχή, σχηματική και ότι και το πνευματικό και το αισθητικό περιεχόμενο δεν παρουσιάζει μεγάλο ειδικό βάρος.

Στον «ιστορικό πολιτισμό μας» τον καθημερινό οι Μανιάτες αντιμετωπίζονται με σαρκασμό και ειρωνικά σχόλια. Ακόμη και στα επίσημα μνημολόγια η Μάνη «αγνοείται» ή σχεδόν.

Δεν υποστηρίζω ότι οι Μανιάτες ήταν άγιοι, ηθικοί, άμεμπτοι. Όχι. Ασφαλώς δεν ήταν. Πρέπει όμως να τους δούμε, να τους ερευνήσουμε και να τους αξιολογήσουμε μέσα από την ιστορική συγκυρία και να τους κατατάξουμε όπως τους πρέπει για τη «συνεισφορά» από τους αγώνες και τις θυσίες.

Διαβάστε και δεν θα βρείτε ούτε μία μάχη σε όλη την τότε Ελλάδα που να μην πολεμούν και πεθαίνουν Μανιάτες. Ούτε μία. Διαβάστε τον πολύπαθο αγώνα και προσπαθήστε να μετρήσετε πόσοι Μαυρομιχαλαίοι έχουν σκοτωθεί. Πολλοί, πάρα πολλοί που δεν μπορείτε να τους μετρήσετε.

Όμως η ιστορία μας είναι γραμμένη από ζηλωτές, από υποτακτικούς, από παρίες. Από τον Φωτάκο, τον Οικονόμου, τη Σπηλιάδη μαθαίνουμε όσα θέλουν να μάθουμε. Γιατί κρίνονται και κατακρίνονται οι Μανιάτες μόνον; Οι άλλοι καπεταναίοι και Στρατηγοί είναι πέρα και πάνω από κάθε υποψία; Ο Αναγνωσταράς, ο Κολοκοτρώνης, ο Πλαπούτας, ο Πανουργιάς, ο Καραϊσκάκης, οι Μποτσαραίοι, ο Γκούρας, ο Διοβουνώτης και τόσοι άλλοι γιατί έχουν αγιοποιηθεί; Ποια ιστορία τους έκρινε; Όχι βέβαια αυτή που κρίνει τη Μάνη και τους Μανιάτές. Εγώ δεν γνωρίζω καμία τέτοια ιστορία να διδάσκεται. Γνωρίζω τους προαναφερθέντας που ασχολήθηκαν κυρίως με την υστεροφημία του Στρατηγού. Δεν διαβάζω πουθενά τον Κανέλλο Δηληγιάννη, τον Finley, τον Βλαχογιάννη, τον Κασομούλη, κάπου-κάπου τον Παπαρρηγόπουλο. Βεβαίως πανταχού παρών ευρίσκεται ο Κορδάτος, ο Βουρνάς κι άλλοι «διανοούμενοι» που υπηρετούν μία συγκεκριμένη ιδεολογικο-πολιτική γραμμή.

Υπάρχει διαστρέβλωση της ιστορίας και υπάρχει και μία υπερβολική και παραβατική ενασχόληση από ευφάνταστους δημοσιογραφίσκους του ηλεκτρονικού κυρίως χώρου, ψευδοϊστορικούς, ταγούς της κατανάλωσης και του Μάρκετινγκ με «σταγόνες ιστορίας» ανιστόρητης.

Κάθε φορά που βρίσκομαι στη θέση, σαν τη σημερινή, για ένα ιστορικό μνημόσυνο… μελαγχολώ. Μελαγχολώ γιατί οι ημέρες μνήμης έχουν γίνει σχεδόν ενοχλητική ρουτίνα με μηδαμινή συμμετοχή και ανοχή σε αυτό που αντιπροσωπεύει η ιστορική μνήμη. Μελαγχολώ και ανησυχώ διότι στην πραγμάτωση και θεμελίωση του σύγχρονου πολιτισμού το παρελθόν αποτελεί την σπουδαιότερη και λαμπρότερη πολιτιστική αξία που διαπερνά και μεταφέρει τις αιώνιες αξίες και τις εθνικές παραδόσεις σαν μία οργανική ενότητα μέσα στο πρόσκαιρο και το παροδικό. Ανησυχώ γιατί έχουμε ξεχάσει ότι το παρελθόν έχει μείζονα αξία που μπορεί και πρέπει να εγερθεί και να δρα ευεργετικά στους επερχόμενους σαν παράδοση και ιστορία.

Το παρόν προσφέρεται, ίσως, για ευχολόγια και αναθέματα. Το παρελθόν όμως φτιάχνει το αμάγαλμα που οι επερχόμενοι με την ιστορική συνείδηση του χρέους προς το Γένος θα αποτελέσουν την εθνική προσωπικότητα του Έθνους. Ανησυχώ για τις ανέξοδες κριτικές της ψευδοκουλτούρας που τραυλίζει ότι τα «γηρασμένα» του χθες, εμποδίζουν την «πρόοδον» του τόπου. Δεν χρειάζεται να τους δώσω εγώ απάντηση. Η επικαιρότητα των ημερών αρκεί για να θυμηθούμε και τον στίχο του Σολωμού «Σ’ έλεγχε η πέτρα που κρατείς και κλεί φωνή κι αυτήνη».

1825 – 1826

Ο Αιγύπτιος Στρατηλάτης Ιμπραήμ διασχίζει την Ελλάδα σκορπίζοντας το θάνατο και την ολική καταστροφή. Η Ελλάς σπαράσσεται από τον δεύτερο εμφύλιο που θέτει σε μεγάλη κρίση τον αγώνα. Αν μπορείτε, σας παρακαλώ, ασχοληθείτε και μάθετε ποίοι και γιατί προκάλεσαν τους εμφύλιους αυτούς σπαραγμούς και κυρίως τον δεύτερο και σπουδαιότερο. Όχι πάντως οι Μανιάτες που δεν είχαν καθ’ όλην την διάρκειά του καμία απολύτως ανάμιξη. Από τις αρχές του 1825 που φθάνει στην Πελοπόννησο ο Ιμπραήμ με κέντρο την Μεθώνη αρχίζει να οργανώνει την επέλασή του. Η Ελληνική Κυβέρνηση συγκεντρώνει τα στρατεύματά της έξω από την Μεθώνη στο Κρεμύδι περίπου 4500 άνδρες. Της εκστρατείας αυτής ηγήθη ο πρόεδρος της Κυβερνήσεως Κουντουριώτης και εν συνεχεία ο Δημήτρης Σκούρτης. Αρχηγοί των στρατευμάτων ήταν ο Καρατάσος, ο Τζαβέλας, ο Μπότσαρης, ο Δράκος, ο Καραϊσκάκης και άλλοι. Τον Απρίλιο έφθασε στο Κρεμύδι και ο Μαυροκορδάτος και οργάνωσαν την μάχη του Κρεμυδίου που παρετάχθησαν 3.250 Έλληνες και 3.000 Αιγύπτιοι.

Η μάχη αυτή υπήρξε καταστροφική για τους Έλληνες, με 500-550 νεκρούς και πάρα πολλούς αιχμαλώτους. Μετά την καταστροφή οι στερεοελαδίτες καπεταναίοι που σας προανέφερα με τους άνδρες τους έφυγαν βεβιασμένα για την Στερεά παρά τις παρακλήσεις της Κυβερνήσεως. Έτσι ο Ιμπραήμ ανενόχλητος προελαύνει προς το Ναυαρίνο, τη Σφακτηρία, το Νιόκαστρο, με στόχο την Τριπολιτσά. Μόνον στο Μανιάκι ο Παπαφλέσσας με πολλούς Μανιάτες ανθίσταται αφού κατά την διάρκεια της νύκτας όπως αναφέρει ο Φραντζής πολλοί ελιποτάκτησαν.

Όλοι οι Μανιάτες καπεταναίοι, ο Πουλικάκος, ο Πιέρος Βοϊβης, ο Θανασούλης Καπετανάκης εφονεύθησαν μαχόμενοι. Αρχιστράτηγος είχε ορισθεί ο Θ. Κολοκοτρώνης. Από το Μανιάκι ο Ιμπραήμ γυρίζει στην Καλαμάτα, την κατέλαβε, την επυρπόλησε όπως και τον Αρμυρό και τις Κιτριές. Δεν προχώρησε όμως προς τη Μάνη, αλλά συνέχισε την πορεία τους προς την Τριπολιτσά.

Ο Κολοκοτρώνης έχει συγκεντρώσει 3.000 άνδρες για να εμποδίσει τον Ιμπραήμ. Στις 6 Ιουνίου οι Έλληνες αδυνατούν να τον συγκρατήσουν, εγκαταλείπουν τις θέσεις τους και ο Ιμπραήμ χωρίς καμία πια αντίσταση μπήκε στην Τριπολιτσά στις 7 Ιουνίου.

Αφού ξεκούρασε το στρατό του πορεύεται προς Ναύπλιο, Άργος κλπ. Προασπιστές του Ναυπλίου ο Δ. Υψηλάντης, ο Κ. Μαυρομιχάλης, ο Μακρυγιάννης που με τους πολεμιστές τους τον απέκρουσαν αναγκάζοντάς τον να στραφεί προς το Άργος το οποίο και κατέλαβε ευκόλως.

Επιστρέφει στην Τριπολιτσά στις 14 Ιουνίου. Στο Παρθένι καραδοκεί ο Κολοκοτρώνης με τον Πλαπούτα με αξιόμαχο σώμα 3.300 ανδρών, τον καρτερούν, όταν εμφανίζεται όμως φόβος μεγάλος επικρατεί, εγκαταλείπουν οι Έλληνες υπό τον Κολοκοτρώνη και αποσύρονται, και όπως και στη Δραμπάλα επικαλούνται ότι ήταν ακατάλληλη και αυτή η θέση για τη μάχη. Ερώτηση, γιατί τάχα, την είχαν επιλέξει;

Το ίδιο συνέβη ολίγον αργότερα στα Τρίκορφα που δεν μπόρεσαν να αντισταθούν στον Ιμπραήμ. Λέει ο Φραντζής για το Παρθένι: «ιδόντες τον Ιμπραήμην επανερχόμενον, απεσύρθησαν, μη ούσης της θέσεως καταλλήλου δια μάχην»… Όταν δε έφυγε ο Ιμπραήμ για το Μεσολόγγι, ο Κολοκοτρώνης σκέφθηκε ότι θα ήτο εύκολος η κατάκτησις της Τριπολιτσάς αφού εφρουρείτο από 1200 μόνο άνδρας. Στις 8 Ιανουαρίου έγινε η απόπειρα αλλά απέτυχε και αυτή.

Σας κούρασα με αυτή την επί τροχάδην επισκόπηση της τραγικής εκείνης περιόδου για να σας προβληματίσω για το ποιος τελικά πολέμησε τον Ιμπραήμ; Χωρίς κανέναν δισταγμό σας λέω, κυρίως οι Μανιάτες.

Για καιρό σχεδιάζει την εκστρατείαν κατά της Μάνης με στόχο την «…καταστροφή της Σπάρτης και την ταπείνωσή της, να αφανίση την δύναμιν την τρομερήν εκείνην Μανιατών, τα δε λοιπά ολίγα μέρη της Πελοποννήσου ήτο πλέον παίγνιον».

Δανείστηκα την προαναφερθείσα φράση από το σπουδαίο δοκίμιο του Δικαίου Βαγιακάκου ΜΑΝΙΑΤΑ Α’. Όπως μας πληροφορεί ο Μουρτζίνος επιλέγεται ως τόπος αντιστάσεως η θέσις Αλμυρός μέχρις ότου διαφανούν οι προθέσεις του για τον δρόμο που θα ακολουθήσει… Ει μεν δοκιμάσει να εισβάλει εις τα όρια της Σπάρτης δια να καταπατήσει το έδαφος αυτής θέλει διαφεντεύσωμεν αυτό μέχρι τελευταίας πνοής μας κλπ. κλπ., οχυρώνουν στο Αλμυρό […] πετρόκτιστη Βέργα, ένα περίπου μίλι από τη θάλασσα μέχρι το Καστράκι και ύψους δύο περίπου μέτρων και περίμεναν τα Αιγυπτιακό στίφη ενώ ο Γιωργάκης Μαυρομιχάλης στέλνει μία απειλητική επιστολή του Ιμπραήμ στην Εφορία της Σπάρτης στην Καρδαμύλη και ιδού η απάντησις: …»από ημάς τους ολίγους Έλληνας της Μάνης και τους λοιπούς Έλληνας τους ευρισκομένους εις αυτήν. Προς τον Ιμπραχήμ πασάν της Αιγύπτου. Ελάβομεν το γράμμα σου, εις το οποίον είδομεν να μας φοβερίζεις ότι, αν δεν σου προσφέρωμεν την υποταγήν μας, θέλει εξολοθρεύσει τους Μανιάτας και την Μάνην. για τούτο και ημείς, σε περιμένομεν με όσας δυνάμεις θελήσης. Οι κάτοικοι της Μάνης γράφομεν και σε περιμένομεν».

Το νέο Μολών Λαβέ. Στις 22 Ιουνίου οι Αιγύπτιοι επιτίθενται στη Βέργα με άτακτους, και αφού απωθούνται επιτίθεται ο τακτικός στρατός με ευρωπαίους αξιωματικούς, οι απώλειές τους είναι μεγάλες, οι στρατιώτες απειλούνται με θάνατο αν υποχωρήσουν και οι Μανιάτες πολεμούν μέχρι τις απογευματινές ώρες λυσσαλέα. Αρχίζουν όμως να λείπουν τα πολεμοφόδια όταν η εξυπνάδα και το θάρρος μιας ομάδας Σκυφιάνων, έρποντες καταφέρνουν να βρεθούν στα νώτα των Αιγυπτίων, όπου κυρίως πανικοβάλλονται και υποχωρούν καταδιωκόμενοι μέχρι την Αγία Σιών.

Ο Ιμπραήμ έξαλλος διατάσσει την επιβίβαση 3.500 ανδρών σε πλοία που είχε στην Καλαμάτα, κι έτσι να βρεθεί στα μετόπισθεν των Μανιατών που ευρίσκοντο στη Βέργα. Έτσι το ξημέρωμα της 23 Ιουνίου έφθασε στο Δηρό και άρχισε να αποβιβάζει τα στρατεύματά του με δυσκολία διότι και λιμάνι δεν υπήρχε και το μέρος ήτο πετρώδες και δύσβατο. Οι πρώτοι στρατιώτες ανηφόρησαν προς τον Πύργο κι εκείθε προς το Μοναστήρι της Φανερωμένης και την Καφιόνα περίπου, 300. Οι γυναίκες που θέριζαν και οι γέροντες ξαφνιάστηκαν αλλά γρήγορα συνήλθαν, εκτύπησαν τις καμπάνες και με ότι όπλα είχε ο καθένας και οι γυναίκες κυρίως με τα δρεπάνια επέπεσαν κατά των εισβολέων και με ηρωισμό και αυταπάρνηση τους έτρεψαν εις φυγήν. Από τους 300 στρατιώτας που είχαν προχωρήσει και πέραν του Πύργου επέστρεψαν περίπου 60. Πολλοί επιβιβάσθησαν στα πλοία και μερικοί ανηφόρισαν προς Αρεόπολη που όμως στα Τραλαπιάνικα απωθήθησαν με σφοδρότητα και με πολλές απώλειες. Ο περίπλους της Μάνης από τον Ιμπραήμ συνεχίστηκε με μία προσπάθεια προς κατάληψη του Κότρωνα που τελικά με την βοήθεια ενός νέου εφιάλτη του Μπόσινα επιχειρεί την κατάληψη του Πολυαράβου όπου χάρι της πανουργίας του Σταθακάκου να φονεύση τον Μπόσινα και των υπολοίπων Μανιατών να πολεμούν σαν θηρία εγράφη το τέλος της τραγωδίας του Ιμπραήμ.

Η σημασία στρατηγική και πολιτική, της Βέργας, του Δηρού και του Πολυαράβου είναι αποφασιστική και καθόρισε τις εξελίξεις.

Αν ο Ιμπραήμ καταλάμβανε τη Μάνη, εξησφάλιζε τον έλεγχο της Πελοποννήσου κάτι βεβαίως αυτό θα εσήμανε και το τέλος της ούτως ή άλλως ευρισκόμενης σε κρίση, επαναστάσεως. Δεν θα εγίνετο η επέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων και όλες οι θυσίες του ξεσηκωμού θα απέβαιναν μάταιες για έναν αγώνα που χάθηκε χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα στην απελευθέρωση του Γένους των Ελλήνων.

Μετά τη Βέργα, το Δηρό και τον Πολυάραβο οι συγκρούσεις Ελλήνων και Τούρκων ήταν μικρές και άνευ σημασίας και όπως προσφυώς λέει ο Α. Κουτσιλιέρης, Από τον Αλμυρό ξεκίνησε και στον Αλμυρό ετερματίσθη ο Εθνοσωτήριος Αγώνας.

Ο Φραντζής εκθέτει τα γεγονότα της Βέργας και του Δηρού με μοναδικό τρόπο και ο Τρικούπης του Πολυαράβου. Έκτοτε κανείς δεν αναφέρεται πια στα ιστορικά αυτά γεγονότα που σφράγισαν τον Αγώνα του Γένους και προσδιόρισαν την εξελικτική πορεία του Έθνους. Και γι’ αυτό αν κάτι πρέπει να κάνουμε οι Μανιάτες είναι να φροντίσουμε να αποκατασταθεί η ιστορική αλήθεια. Να γίνει γνωστό τι συνεισφέραμε στον αγώνα και τι πίκρες, απογοητεύσεις και εγκατάλειψη εισπράξαμε. Σας συστήνω να διαβάσετε το βιβλίο του αείμνηστου Μανιάτη Βάσου Τσιμπιδάρου «Το 1821 χωρίς Δάφνες και Στέφανα». Θα αναθεωρήσετε τις απόψεις σας.

Η Μάνη δεν ζητάει τίποτε, δεν θέλει τίποτε…

Οι θυσίες για το έθνος και το γένος είναι καθήκον για τη Μάνη…

Η υποκριτική Ελληνική Ιστορία όμως οφείλει στη Μάνη μία μεγάλη και ειλικρινή συγγνώμη…

Advertisements
This entry was posted in ΗΡΩΕΣ ΤΟΥ 1821 and tagged . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s